Missa Ramos, 13 De Abril De 2025
Sé Catedral Dili
Homilia Dom Virgílio Cardeal do Carmo da Silva,
Arcebispo de Dili
Amo Pároco, madre sira, sarani doben sira hotu Bomdia e bom Domingo!
Ohin ita lao hamutuk ho Jesus tama ba Jerusalem. Hanesan Judeu sira, ita mos ohin tama hodi hananu, haklalak lori ramos haksolok. Maibe tama tiha iha uma Creda laran ita rona Jesus nia homiliação. Hahu hodi hananu kosolok festa ninian. Hafoin ita rona ema hakilar ho hirus hasouru Jesus.
Ida nee mak ita bele dehan katak mistério duplo acompanha tinan-tinan wainhira ita tama ba semana Santa. Momento rua nebé caracteriza celebração ida ne’e; primeiro mak ita hahu ho procissão ho Ramos iha ita nia liman; no segundo nian ita rona Jesus ninia Paixão nia terus, mate no miris hias. Husi ne’e Jesus hakarak hatudu mai ita oinsa Nia hasouru situação difícil no hasouru tentação nebé forte. Maibe buat ida nebé ita hare katak Jesus buka atu cuida Ninia fuan atu nia fuan hakmatek no paz nafatin. Nia buka atu iha situação hirak ne’e hotu la hado’ok An husi Maromak, la desliga Nia An husi Maromak, maibe iha situação difícil sira ne’e hotu Nia buka tau Nia An no confiança, tau Ninia esperança tomak iha Maromak Aman nia Liman, buka de’it mak Maromak Aman nia vontade.
Maromak nia vontade laos mate maibe moris, Maromak nia vontade mak misericórdia. Então iha Jesus ninia missão nia halo saida? Ohin ita rona bebeik, Nia buka de’it buat ida atu halo obra serviço Maromak ninian. Nia Aman nia vontade mak Nia hili, laos Ha’u nian. Maromak nia vontade mak saida? Nia halo oinsa hodi hatene halo tuir “obidiência”. Loron 40 iha rai fuik maran cada minuto, cada hora, cada loron Nia buka atu manan tentação, atu la husik obra satanás ninian manan Nia. Nia tau confiança tomak atu obedece ba Maromak duque obedece ba isin nia hakarak.
Ohin mos wainhira ita tama iha Jerusalem, Jesus hatudu dalan ida ne’e mai ita, basá iha acontecimento sira hanesan ne’e, ida nebé sai papel importante liu iha neba ita hare Satanás. Satanás príncipe mundo ne’e ninian nebé iha carta ida atu joga. Carta saida mak Satanás uja atu joga? Triumfalismo, vitória, hanoin oinsa mak atu sai sucesso, domina bele manan. Carta ida ne’e ita Nain Jesus Cristo hatan ho saida? Nia hatan hodi hatene fiel ba Ninia dalan. Satanás ninian hatudu kona ba sucesso triumfo, maibe Jesus ninia dalan saida? Dalan haraikan ninian.
Maluk doben sira, dala barak iha ita nia moris ita hanoin ita ida-idak nia tiumfo atu sai sucesso, manan, atu ita mak bele domina. No wainhira ita hanoin kona ba ita nia triumfo atu sai ema nebé bele iha sucesso dala barak ita hanoin mos nia dalan, ita nia objetivo. Objetivo ne’e maske los maibe dala barak tanba ita hanoin liu hakarak atu conquista, atu manan, atu sucesso dala barak iha tendência boot ba ita atu buka dalan nebé fácil liu iha moris, dalan badak sira, dalan ilegal sira, dalan hirak ne’e dala barak tuir ita nia fiar, ita nia cultura toman sira la admite no ita nia conciência rasik la permite, maibe ida ne’e mak dala barak dalan fácil liu ona mai ita lalika kole no kosar resultado hetan kedas “triumfo”. tanba ita hanoin buat nebe dalan badak ninian, ita hakarak halo comprimisso nebé falso atu bele hetan lalais resultado maske ita hotu hakarak hamrik iha palco vitória ninian, maske liu husi promessa falso sira mos ita hakarak atu to’o lalais iha neba.
Tan ne’e triumfalismo ida nebé moris ho gesto no liafuan sira nebé lakohi hatene saida mak terus, lakohi conhece saida mak cruz, buka moris ida nebé fácil. Hanoin de’it mak atu comenta saida conforto. Quando laiha cruz laiha terus, dala barak ita halo saida? Ita nia mundo mak halo competição buka atu hatun malu, buka atu koalia a’at malu, buka atu hanoin a’at malu. Triumfalismo ida be hanesan ne’e hanaran espiritualidade mundano, espiritualidade ida nebé isin ninian laos lalehan ninian, laos Maromak ninian. Jesus harahun tiha ona triumfalismo ida ne’e ho Ninia Paixão. La’os buat nebé isin ninian maibe buat nebé klamar ninian.
Los duni ohin ita lao haleu ita rona no Leitura mos ita rona Jesus admite ema hodi haklalak liurai messias, Nia haksolok Nia hare oinsa povo judeu povo kiik no kiak sira reconhece Nia nudar liurai no messias. Maibe husi kotuk ita rona molok missa hahu iha Evangelho mos dehan; fariseu sira hare katak ema bar-barak haklalak no hananu nia dehan ba escolante sira atu haruka ema hirak ne’e atu nonok. Jesus hatan ba sira; se ema hirak ne’e nonok fatuk sira mak sei hakilar. Ne’e atu dehan saida mai ita? Haraikan significa saida? Haraikan la significa atu nega realidade tanba Jesus Nia liurai duni, tanba Jesus Nia messias hanesan Nia ohin dehan; ema husu dehan ó liurai; ó messias? Nia dehan; Hanesan ó dehan. Ne’e katak Jesus hanorin ita mos dehan iha ita nia haraikan maibe iha ita nia haraikan ne’e laos significa atu nega buat nebé loos, haraikan laos atu taka matan ba buat nebé los; haraikan la nega buat nebé realidade; buat nebé los los duni no buat nebé sala sala duni. Jesus mai atu defende buat ida ne’e; haraikan la significa nega realidade. Tan ne’e Jesus dehan; los duni hanesan ó dehan Ha’u Liurai, Ha’u Messias. Maske nune’e Jesus hakarak hatudu mai ita dala ida tan katak dalan ida nebé Nia ho Nia Aman de’it mak hatene tuir Maromak ninia lalaok. Maromak ninia lalaok mak ida nebé? Dalan atan ninian; Ha’u mai laos atu ema servi maibe atu servi.
Dalan haraikan ninian hatene halo tuir ‘obidiência’ to’o mate iha cruz. Jesus hatene atu bele ba to’o ninia triumfo nebé loos precisa fó fatin ba Maromak. Jesus hatene atu to’o iha ninia sucesso, to’o iha ninia vitória precisa iha ninia processo fó espaço ba Maromak.
Iha semana Santa ne’e convida ita ida-idak atu haraikan tomak hanoin iha ita nia mehi, iha ita nia plano, iha ita nia projeto sira, iha ita nia família iha mos fatin ba Maromak kalae? Ha’u fó fatin ba Maromak atu involve iha ha’u nia projeto sira, ha’u fó fatin ba Maromak atu involve iha ha’u nia mehi sira, iha ha’u nia hakasan,
Jesus fo fatin ba Maromak ida ne’e atu halo saida? Wainhira ita fó espaço ida ba Maromak katak ita mos tem que fó fatin ba Nia hanesan ohin ita rona ‘hamamuk an, haraikan’. Maske Maromak halo An hanesan ema to’o mate iha cruz lahatudu Nia An nudar Maromak maibe nudar ema. Ida ne’e Maromak nia exemplo ida hatudu mai ita.
Ita fó fatin ba Maromak atu ita mos hatene atu hamamuk ita nia An ho liafuan nebé dehan; Nia hanorin ita atu hatene hakmatek, harohan haraikan. Jesus hanorin ita atu ba to’o Ninia triumfalismo ne’e hatene hakmatek, harohan, haraikan.
Tan ne’e iha semana santa nebé ohin hahu dadaun ne’e maluk doben sira apresenta fila fali mai ita sarani sira kona ba Cruz. Cruz mak sei reflecte iha semana tomak nia laran. Maibe mai ita sarani wainhira tau cruz iha ita nia oin dehan katak, iha cruz ita la negocia. Jesus ho Ninia haraikan comvida ita atu loke ita nia fuan ba dalan fiar ninian atu ita aprende lao tuir dalan ida ne’e. primeira discípula Jesus ninian mak Virgem Santa Maria. Hafoin nia iha mos Santo-Santa Barak, sarani barak, timoroan barak mos lao tuir dalan ida ne’e hatene lori sira nia cruz, hatene hakmatek, harohan no haraikan atu laos buka ha’u nia vontade de’it maibe buka Maromak nia vontade.
Ikus liu Nain Feto wainhira iha cruz hun hare kona Nia Oan iha crus nia hanoin kona ba Anjo nia lian nebé dehan ba Nia ‘Kosokoan ne’e sei sai boot Maromak sei fó ba nia trono David ninian no nia sei ukun ba nafatin no ninia ukun sei laiha rohan’ iha Golgota Nain Feto hare hikas promessa hirak ne’e iha cruz leten nia hare Ninia Oan agonia hanesan los naokten ida, maibe ikus mai Nia comprende triumfalismo Jesus sobu ho ninia homiliação. Resposta nain Feto ninian iha cruz hun mak hakmatek, harohan no haraikan.
Maluk doben sira mai ita hahu ita nia semana Santa husu intercessão Nai Feto ninian atu iha ita nia dúvida no preucupação sira mai ita hare ba Nain Feto sai nafatin modelo ida ne’e mai ita hatene harohan, haraikan no hakamtek.



